Stamcellen bevinden zich, zij het in kleine aantallen, in bijna alle weefsels van het volwassen lichaam. Dit blijkt het duidelijkst uit de capaciteit van weefsels om zich te herstellen, zoals bijvoorbeeld het geval is bij bot, huid en de lever. Bij de meeste van deze weefsels is het herkennen en isoleren van de stamcelcomponent echter verre van eenvoudig. Daarnaast hebben volwassen stamcellen een sterk afgenomen ontwikkelingsvermogen, waardoor ze slechts een beperkt aantal celtypen kunnen voortbrengen. Althans, dat werd altijd gedacht…

De onderzoeksgroep van Catherine Verfaillie (Minneapolis, VS) heeft nu laten zien dat multipotente stamcellen zich ook kunnen bevinden in volwassen weefsels. De meest toegankelijke en best onderzochte bronnen van volwassen stamcellen zijn het beenmerg en de navelstreng. Bij patiënten met bloedafwijkingen zijn beenmergtransplantaties mogelijk vanwege de hematopoïetische stamcelcomponent, maar beenmerg bevat ook een bron van mesenchymale stamcellen. Gekweekte mesenchymale stamcellen kunnen botweefsel, kraakbeen, spierweefsel en bindweefsels maken. Verfaillie en collega’s hebben ontdekt dat onder de mesenchymale stamcellen zich een kleine groep multipotente stamcellen bevindt. Deze subgroep kan een veel uitgebreidere reeks celtypen genereren, waaronder cellen die tot hersencellen kunnen uitgroeien. Het lijkt erop dat volwassen stamcellen dus toch veel bruikbaarder zijn.

De navelstreng vormt een beperktere bron van stamcellen dan het beenmerg, maar bevat naar verhouding meer mesenchymale, vaak multipotente, stamcellen. Het biotechnologiebedrijf BioE uit de VS heeft navelstrengcellen gekweekt en ze ontwikkeld tot zenuw-, lever-, vet- en botcellen. Buisjes van deze volledig gekarakteriseerde celkweken worden nu verkocht voor onderzoeksdoeleinden, maar mogelijk in de toekomst ook voor therapieën.

De magere hoeveelheden multipotente mesenchymale stamcellen in het beenmerg vormen een kink in de kabel als het aankomt op klinische toepassingen. Maar ze kunnen niettemin gewonnen worden en de eigen cellen van de patiënt kunnen worden gebruikt voor behandeling. De navelstreng is weliswaar een rijkere bron van volwassen stamcellen dan beenmerg, maar is minder geschikt voor patiënt-identieke therapieën (er zijn immers maar weinig patiënten die nog een navelstreng hebben, maar botten hebben ze wel!)

Een ander bedrijf uit de VS, Viacord, meent een oplossing te bieden. Hoewel navelstrengstamcellen nog niet voor therapie worden gebruikt, kunnen klanten een soort ‘stamcelverzekering’ nemen voor hun nakomelingen. Volgens het tijdschrift Nature Biotechnology slaat Viacord voor € 100 per maand de bloedcellen op van de navelstreng van je baby, als een bron van lichaamseigen cellen, om wellicht een mogelijkheid te bieden voor toekomstige behandeling van ziekten. Tot dusverre hebben ongeveer 70.000 (rijke) gezinnen dit gedaan.